Bilgi Havuzu

Tüm işyerleri, tehlike sınıfına ve çalışan sayısına bakılmaksızın risk analizi, acil durum eylem planı ve çalışanları için iş sağlığı ve güvenliği temel eğitimini yaptırmak zorundadır. Bu yükümlülüğü tamamlamayan işyerlerine idari para cezası uygulanır.

Can Ortak Sağlık Güvenlik Birimi; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 1391 belge numarasıyla ruhsatlandırılmış tam yetkili bir firmadır.

Risk değerlendirmesinin; işveren tarafından, işyerinde istihdam edilen ve yeterlik belgesi bulunan iş güvenliği ile görevli mühendisler ile işyeri hekimliği sertifikasına sahip işyeri hekimlerine, bunların bulunmaması durumunda ise dışarıdan hizmet veren uzman kişi veya kuruluşlara yaptırılması esastır. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi birlikte olmalıdır; hizmet dışarıdan alınacaksa bu iki unvanın birlikte çalıştığı kuruluş, yani bir OSGB olmalıdır.

Kamu ve özel sektörde çalışan herkes, çırak ve stajyerler dâhil kanundan yararlanabilmektedir. Kişinin bulunduğu işyerindeki çalışan sayısı ve işyeri türü kanundan yararlanmasına engel değildir. Her çalışan iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarından faydalanacak ve bütün işyerlerinde sağlıklı, güvenli çalışma ortamları oluşturulacaktır.

İş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerinin temel görevi, işyerindeki tehlikeleri ve bu tehlikelerden doğabilecek riskleri ortaya çıkararak alınması gereken tedbirleri belirlemektir. İSG profesyonelleri işverene karşı sorumludur; iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili hususları işverene iletmek ve işverence uyulmayan hayati tehlike arz eden riskleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirmekle yükümlüdür.

Genç, yaşlı, engelli, gebe, emziren çalışanlar ve kadın çalışanlar gibi öncelikli grupta yer alan çalışanların durumunun risk değerlendirmesinde özellikle dikkate alınması ve alınan önlemlerin çalışanlara uygun olması zorunludur. Çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal, yapı işleri ve tehlikeli kimyasallarla çalışılan sektörlerde risk değerlendirmesi yapılmaması işi durdurma sebebi sayılır.

Kamu kurumları hariç, 10’dan az çalışanı olan ve tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinin ekonomik sürdürülebilirliklerinin sağlanması amacıyla, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yerine getirilmesinde Bakanlık maddi destekte bulunmaktadır.

İşverenler, tüm iş kazaları ve meslek hastalıklarının kaydını tutmak, gerekli incelemeleri yaparak rapor hazırlamak ve ramak kala olayların dahi değerlendirmesini yapmakla yükümlüdür. İşyeri hekimi ve sağlık görevlileri tarafından meslek hastalığı ön tanısı konulan vakalar yetkili sağlık birimlerine sevk edilir. Yetkili sağlık birimleri, iş kazaları ve teşhis koydukları meslek hastalıklarını 10 gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirir.

İlkyardım, yangınla mücadele, kişilerin tahliyesi, ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşılması gibi durumlar için önceden planlama ve hazırlık yapılması işyerlerinin yükümlülükleri arasındadır. Ayrıca hayati ve özel tehlike bulunan yerlere yeterli bilgi ve talimatı olmayan çalışanların girmemesi için gerekli tedbirlerin alınması gerekir.

İşveren, tüm çalışanlarını iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilgilendirmekle yükümlüdür. İş ya da işyeri değişikliği, uzun süreli izin, kullanılan donanım veya malzemelerin değişmesi ardından yeni çalışma koşullarına yönelik eğitim verilir ve düzenli aralıklarla tekrarlanır. Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde çalışacakların yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgelemesi şarttır. Eğitim maliyetleri çalışana yansıtılamaz ve eğitim süresi iş süresinden sayılır.

Çalışanların; verilen talimatlara uymak, kişisel koruyucu donanımları doğru kullanmak ve iş birliği yapmak gibi yükümlülükleri düzenlenmiştir. Ciddi ve yakın tehlikeyle karşı karşıya kalma ve talep edilmesine rağmen gerekli tedbirlerin alınmaması durumunda çalışanlar çalışmaktan kaçınma hakkına sahiptir. Çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmadığı dönemin ücretini alır ve kanunlardan ya da iş sözleşmesinden doğan hakları kısıtlanamaz.

İşyerlerinde, iş sağlığı ve güvenliği için işverene önerilerde bulunacak ve gerekli tedbirlerin alınmasını isteyecek, işyerindeki tüm çalışanlarla işveren arasındaki iletişimi sağlayacak bir çalışan temsilcisi görevlendirilir. Çalışan temsilcisi, çalışanlar arasında yapılacak seçimle; seçimle belirlenemediği durumda atama yoluyla belirlenir.

İSGB; devamlı olarak en az 50 işçinin çalıştırıldığı işyerlerinde, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere işyeri bünyesinde kurulan, gerekli donanım ve personele sahip birimdir. En az bir işyeri hekimi ile sanayiden sayılan işlerde en az bir iş güvenliği uzmanından oluşur. OSGB ise bir veya birden fazla işyerine iş sağlığı ve güvenliği hizmeti vermek üzere işyeri dışında kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan ve Genel Müdürlük tarafından yetkilendirilen kuruluştur. İSGB kurma yükümlülüğü, yetkilendirilmiş bir OSGB’den hizmet alınarak da yerine getirilebilir.

4857 sayılı İş Kanunu’na göre sanayiden sayılan, devamlı olarak en az elli işçi çalıştırılan işyerlerinde; iş güvenliği önlemlerinin sağlanması, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesi için en az bir iş güvenliği uzmanı; işçilerin sağlık durumunun izlenmesi, ilk yardım ve koruyucu sağlık hizmetlerinin yürütülmesi için en az bir işyeri hekimi görevlendirilmesi gerekmektedir. İşveren, işçi sayısına, işyerinin niteliğine ve tehlike derecesine göre bir veya daha fazla işyeri hekimi ve tehlike sınıfına uygun belgeli iş güvenliği uzmanı görevlendirmekle yükümlüdür.

27.09.2008 tarihli Alt İşverenlik Yönetmeliği’ne göre; asıl işverenin işyerinde mal veya hizmet üretimi işlerinde çalışan kendi işçileri de bulunmalıdır. Alt işverene verilen iş, işyerinde yürütülen üretime ilişkin olmalı ve asıl işe bağımlı olarak devam etmelidir. Verilen iş yardımcı işlerden olmalı; asıl işin bölünerek verilmesi durumunda ise teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olmalıdır. Alt işveren, üstlendiği iş için görevlendirdiği işçilerini sadece o işyerinde çalıştırmalı ve daha önce o işyerinde çalıştırılan bir kimse olmamalıdır.

Yasalardan doğan tüm yükümlülükleri OSGB yerine getirir. İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve sağlık elemanı istihdam etme yükümlülüğü ile ihbar ve kıdem tazminatı yükü ortadan kalkar. İSGB kurulması hâlinde gereken 12 m² sağlık ve 8 m² iş güvenliği odası zorunluluğu ile Ek-1’deki asgari malzeme listesini bulundurma zorunluluğu kalkar. İşletme körlüğünden kurtularak eksikler profesyonel bir kadro tarafından ortaya çıkarılır; görevli personelin devamsızlığı hâlinde aynı niteliklere sahip personel zaman kaybı olmadan devreye girer. Çalışanların sağlık gözetimi ve çalışma ortamı gözetimine ait bütün bilgiler işveren adına kayıt altına alınır, saklanır ve gerekli istatistikler oluşturulur.